Üniversitede bu dönem seçmeli olarak aldığım felsefeyle ilgili bir ders için araştırma yaparken bir şey fark ettim; araştırma yaptığım dilin öncelik sırası değişmişti. Daha düne kadar web tarayıcımın anasayfası Türkiye Google'ına ayarlıyken, bugün varsayılan (aslında iGoogle varsayılan -yani İngilizce'ye) ayarlı. Bu elbetteki çok dikkat çekici bir şey değil; ama alışkanlıklarımın değişmesi konusunda biraz titizim sanırım.
Tabi ki bunun da bir nedeni var ve çok basit: araştırma ağının İngilizce için daha geniş olması. Uluslararasılaşma ya da daha güzel adıyla -diyelim- küreselleşmenin bir sorunsalı sanırsam :)
Bu aşamada başka bir şey daha fark ettim; bazı temel konuların hala Türkçe sitelerimizde irdelenmemiş olması. Yani araştırma yaparken "gerçekten" istediğinizi bulamıyorsunuz. Bunun yerine bölük pörçük birkaç bilgi ya da çoğu iyi yapılmamış çeviriler.
Neyse, ben Türkçe'mize ve sevgilili ilgililere bir katkı yapmak maksadıyla burda felsefe alanında aslında çok temel olan ancak nedense hala Türkçe sitelerimizde bölük pörçük bilgilerle geçiştirilmiş bir paradoksu açıklamaya çalışacağım: Nelson Goodman'ın tümevarım mantığıyla ilgili meşhur paradoksu...
Goodman'ın paradoksuna giriş yapmadan bazı kavramları açıklamaya çalışayım ilk önce. Goodman'ın paradoksu daha çok tümevarımın geçerliliğine yapılmış bir eleştiri olduğu için ilk önce genel-geçer tümevarım mantığımızı açıklayalım. Bu genel tümevarım mantığımızda kural şu:
Şunu da belirtmek gerekir ki, gözlem sonucu elde edilmiş bilgi "belli zamanın aşmasıyla" değişmeyecektir. Yani, A, grue ise, sonsuza dek grue olarak kalacaktır.
Şimdi bu paradoksal hala gelmeye başlamış özel durumumuzu genel-geçer tümevarım mantığımızla açıklamaya çalışalım.
Ancak eğer gözlemlerimizi yapmadan önce kabul ettiğimiz tümevarım kuralımıza bakarsak, A için blue demek zorunluluğunu göreceğiz. Neden mi? Çünkü, 2000 yılının sonrasına göre A, tekrar ilk gözlemlenmiş konumuna düşecek ve bu durum tümevarım kuralımıza göre A'yı blue yapacak...
A'nın rengi gözlemin yapıldığı ana göre değiştiği için gözlemin kanıtlanması olanaksızlaşacak. Çünkü 2000 yılı öncesi ve sonrasına göre iki tümevarımsal kanıt var gibi gözüküyor. Sizce cevap ne? A, grue mu, blue mu? Bilene büyük ödü l :)
Kaynak:
www.princeton.edu/~grosen/puc/phi203/goodman.html
http://www.encyclopedia.com/doc/1O87-Goodmansparadox.html
Tabi ki bunun da bir nedeni var ve çok basit: araştırma ağının İngilizce için daha geniş olması. Uluslararasılaşma ya da daha güzel adıyla -diyelim- küreselleşmenin bir sorunsalı sanırsam :)
Bu aşamada başka bir şey daha fark ettim; bazı temel konuların hala Türkçe sitelerimizde irdelenmemiş olması. Yani araştırma yaparken "gerçekten" istediğinizi bulamıyorsunuz. Bunun yerine bölük pörçük birkaç bilgi ya da çoğu iyi yapılmamış çeviriler.
Neyse, ben Türkçe'mize ve sevgilili ilgililere bir katkı yapmak maksadıyla burda felsefe alanında aslında çok temel olan ancak nedense hala Türkçe sitelerimizde bölük pörçük bilgilerle geçiştirilmiş bir paradoksu açıklamaya çalışacağım: Nelson Goodman'ın tümevarım mantığıyla ilgili meşhur paradoksu...
Goodman'ın paradoksuna giriş yapmadan bazı kavramları açıklamaya çalışayım ilk önce. Goodman'ın paradoksu daha çok tümevarımın geçerliliğine yapılmış bir eleştiri olduğu için ilk önce genel-geçer tümevarım mantığımızı açıklayalım. Bu genel tümevarım mantığımızda kural şu:
"Büyük ve sınırlı gözlemler çerçevesinde bütün A'lar B ise, bir sonraki A'ya yönelik gözlemimiz için beklentimiz yine A'nın B olması yönünde olacaktır."Bu aşamadan sonra yavaş yavaş Goodman'ın tanımlamalarına giriş yapacağım. Paradoksun orijinal güzelliğinin ve anlaşılırlılığının bozulması için Goodman'ın kilit sıfatlarını İngilizce olarak kullanacağım. İşte başlıyoruz...
"A, eğer belli bir zamandan önce ilk olarak gözlemlenmiş ve green ise; A, grue'dur. Aksi takdirde, yani A, eğer bu belli zaman öncesinde hiç gözlemlenmemişse; A, blue'dur."Bu aşamada grue ve bleen'in renk olmadığını belirtelim. Burda ana nokta, hangisinin belli bir zamandan önce ya da sonra gözlemlendiğiyle ilgili. Çünkü, sıfatlarımız buna göre değişiyor. Bundan dolayı bu iki sıfatı "renklenk" olarak adlandıralım ve "renk" ile "renklenk" arasındaki ilişkiyi aşağıdaki grafikle açıklayalım.
"A, eğer belli bir zamandan önce ilk olarak gözlemlenmiş ve blue ise; A, bleen'dir. Aksi takdirde, yani A, eğer bu belli zaman öncesinde hiç gözlemlenmemişse; A, bleen'dir."
Şunu da belirtmek gerekir ki, gözlem sonucu elde edilmiş bilgi "belli zamanın aşmasıyla" değişmeyecektir. Yani, A, grue ise, sonsuza dek grue olarak kalacaktır.
Şimdi bu paradoksal hala gelmeye başlamış özel durumumuzu genel-geçer tümevarım mantığımızla açıklamaya çalışalım.
"Büyük ve sınırlı gözlemler çerçevesinde bütün A'lar grue ise, bir sonraki A'ya yönelik gözlemimiz için beklentimiz yine A'nın grue olması yönünde olacaktır."Ama, bir dakika!!! Ya, gözlem anımız paradoksumuzda "belli bir zaman" anından sonraya kayıyorsa??? Örneğin, felsefeyle oynamayı seven bir milyoner arkadaşımız, bize gözlemlerimizin doğruluyla ilgili bir oyun oynamayı öneriyor ve sonunda büyük ödül var. Soru ise şu: "Yeşil A ile ilgili bir gözlem yap ve bu aşamada "belli bir zaman" sınırı 2000 yılı olsun. A grue mü yoksa bleen mi?" Şimdi, gözlemimizi 31 Aralık 1999 tarihinde, gece yarısına saniyeler kala yaptığımızı varsayalım. Doğal olarak A, yeşil renkte olduğu için grue renklenkte olacak. Peki bundan sonraki yeşil A gözlemlerimizde A'yla ilgili beklentimiz ne olacak? Grue tabii ki.
Ancak eğer gözlemlerimizi yapmadan önce kabul ettiğimiz tümevarım kuralımıza bakarsak, A için blue demek zorunluluğunu göreceğiz. Neden mi? Çünkü, 2000 yılının sonrasına göre A, tekrar ilk gözlemlenmiş konumuna düşecek ve bu durum tümevarım kuralımıza göre A'yı blue yapacak...
A'nın rengi gözlemin yapıldığı ana göre değiştiği için gözlemin kanıtlanması olanaksızlaşacak. Çünkü 2000 yılı öncesi ve sonrasına göre iki tümevarımsal kanıt var gibi gözüküyor. Sizce cevap ne? A, grue mu, blue mu? Bilene büyük ödü l :)
Kaynak:
www.princeton.edu/~grosen/puc/phi203/goodman.html
http://www.encyclopedia.com/doc/1O87-Goodmansparadox.html
0 comments:
Post a Comment